Giờ Bắc Kinh ngày 5 tháng 10, tờ thể thao Mỹ nổi tiếng The Athletic (TA) có bài viết về James. Tiêu đề là: việc James hợp tác với Polymarket có lẽ chưa vi phạm quy định NBA, nhưng kéo theo một loạt câu hỏi đáng lo. Nội dung cụ thể như sau.
Chỉ trong vài tuần, NBA kể hai câu chuyện xoay quanh tiền. Nhìn riêng, mỗi chuyện đều hợp lý. Nhưng đặt cạnh nhau, tình cảnh của liên đoàn giống một ngôi nhà: cửa trước khóa chặt, tường sau thì căn bản không tồn tại.
Câu chuyện thứ nhất liên quan đến xử phạt. Liên đoàn giáng xuống Los Angeles Clippers một án phạt nặng gần như sấm sét: phạt 30 triệu USD, tịch thu 5 lượt chọn vòng một, hai lãnh đạo đội cùng chủ sở hữu Ballmer bị đình chỉ, thời gian đình chỉ của Ballmer dài một năm. Điều tra xác định Clippers, thông qua nhiều công ty có quan hệ làm ăn với đội, đã sắp xếp thu nhập ngoài sân cho Leonard. Bản chất là mượn danh việc làm thêm để lách trần lương. NBA nhân đó cho mọi người thấy, một khi sự việc vỡ lở, cái giá nặng đến mức nào.
Câu chuyện thứ hai liên quan đến cơ hội thương mại. James ký hợp đồng đại diện với nền tảng giao dịch dự đoán Polymarket. Có tin cho biết hợp đồng này lương năm lên tới 15 triệu USD. Mùa này, lương thi đấu của anh là 3,9 triệu USD. Một trong những cầu thủ vĩ đại nhất lịch sử bóng rổ kiếm tiền từ việc quảng bá thị trường giao dịch dự đoán, gần gấp bốn lần lương trên sân. Cần nói rõ: hiện không có bằng chứng cho thấy 76ers tham gia thỏa thuận hợp tác Polymarket này, cũng không có bằng chứng cho thấy hợp đồng vi phạm quy định liên đoàn. James chỉ là người đại diện thương hiệu, không phải bên đầu tư. Nội dung anh quảng bá chủ yếu xoay quanh bóng đá Mỹ, không đụng tới thị trường giao dịch liên quan NBA. Đây không phải vụ Leonard 2.0.
Nhưng chính điểm này đáng để chúng ta cảnh giác.
Vụ Clippers phơi bày vấn đề rất trực diện: đội bóng có thể vòng qua trần lương, ngầm trả thêm thù lao cho cầu thủ. Còn hợp đồng đại diện của James thì kéo ra một bài toán phức tạp hơn. Trong loại chuyện này không có một phản diện duy nhất, cũng không có hình phạt gọn và đơn giản. Điều gì sẽ xảy ra khi cái đĩa thương mại xoay quanh cầu thủ NBA trở nên lớn hơn, nhiều tiền hơn, và quấn sâu với môn thể thao này, vượt xa phạm vi mà hệ thống lương liên đoàn dựng suốt mấy chục năm có thể gánh?
NBA có thể quản lương cầu thủ, nhưng không thể giám sát mọi khoản thu ngoài sân. Khi số tiền ấy đến từ nền tảng giao dịch dự đoán, mâu thuẫn càng lộ rõ. Tổng chưởng lý bang New York Letitia James tuần trước kiện Polymarket, cáo buộc công ty vận hành bất hợp pháp hoạt động cá cược. Đầu năm nay, bang New York cũng kiện nền tảng cùng loại Kalshi.
James không chỉ đứng ra cho một thương hiệu dính đến thể thao. Mùa hè năm nay, chính anh trở thành tài sản giao dịch trên thị trường này. Tổng giá trị giao dịch các hợp đồng xoay quanh việc mùa sau James sẽ khoác áo đội nào vượt 270 triệu USD, trong đó riêng nền tảng Polymarket đạt 45 triệu USD. Và James, người rõ nhất mình sẽ đi đâu, giờ lại nhận phí đại diện từ nền tảng đầu ngành ấy.
Dù không có bằng chứng chứng minh James thao túng thị trường, câu hỏi cốt lõi vẫn còn: hệ sinh thái thương mại mà thể thao chuyên nghiệp dựng lên có tốc độ nảy sinh xung đột lợi ích tiềm ẩn nhanh hơn nhiều tốc độ liên đoàn đặt quy tắc để kiềm chế.
Nhìn sang Giannis. Đầu năm nay anh trở thành cổ đông của Kalshi. Tin đồn trước hạn chót giao dịch cho biết số tiền giao dịch trên thị trường xoay quanh bến đỗ tiếp theo của anh khoảng 25 triệu USD. Liên đoàn cho phép cầu thủ nắm cổ phần của thị trường dự đoán và công ty cá cược. Chủ tịch Adam Silver nói trần nắm giữ là 1%. Tương tự, cũng không có bằng chứng cho thấy Giannis có bất kỳ hành vi sai trái nào.
Nhưng sẽ có lúc chúng ta phải hỏi: sau khi cứ lặp đi lặp lại câu tạm thời chưa có bằng chứng chứng minh đương sự hành xử sai, liệu chúng ta có nên thừa nhận gốc vấn đề có lẽ là kiến trúc của bộ máy này, chứ không phải bản thân đương sự?
NBA ôm ngành cá cược vì quy mô số tiền ấy quá hấp dẫn, khó từ chối, còn cầu thủ phần nhiều phải gánh hậu quả đi kèm. Nhẹ nhất chỉ là cổ động viên cãi nhau vì thua cược xiên. Tình hình xấu thêm thì biến thành bạo lực mạng độc địa. Giờ thì một bộ phận vận động viên ngược lại nhận thù lao từ chính các nền tảng cá cược này. Ngôi sao Spurs Wembanyama lên tiếng, anh tuyệt đối sẽ không trở thành một người trong số đó.
"Tôi tuyệt đối không làm chuyện này," anh nói. "Thành thật mà nói, thấy một số cầu thủ đi quảng bá loại nền tảng này, tôi thấy rất buồn."
Nhìn bề ngoài, chuyện này có lẽ chẳng khác ký hợp đồng với thương hiệu giày để ngôi sao bán giày. Khác biệt là trên nền tảng Nike sẽ không có hàng triệu USD đặt cược vào chuyện mùa sau LeBron có mang giày chiến Nike ở Philadelphia hay không. Còn nền tảng giao dịch dự đoán đang ép ngành thể thao nhìn thẳng vào khác biệt bản chất ấy. Trong môi trường thương mại hoàn toàn mới này, thông tin chính là tiền tệ. Chấn thương có giá trị, việc xin được trao đổi là một tài sản. Đàm phán hợp đồng, điều chỉnh luân chuyển, suy nghĩ riêng của cầu thủ về giải nghệ, tất cả đều vậy. Người nắm loại thông tin nội bộ này, nếu càng bị trói chặt về tài chính với công ty dựng các thị trường giao dịch ấy, thì toàn bộ sự sắp xếp thương mại càng đáng lo.
Tranh cãi cốt lõi của vụ Clippers là thu nhập đại diện của Leonard rốt cuộc thuộc hợp tác thương mại độc lập, hay là lương bóng rổ ngụy trang thành hợp đồng đại diện. Và ranh giới ấy đang ngày càng mờ.
Cầu thủ nắm cổ phần doanh nghiệp, chủ sở hữu đội nắm bản đồ thương mại khổng lồ. Nhà tài trợ vừa làm ăn với đội, vừa làm ăn với cầu thủ. Thị trường dự đoán trả tiền để ký cầu thủ, và hợp tác với giải đấu. Bức tường từng tách lương bóng rổ khỏi thu nhập thương mại ngoài sân đang sụp từng viên gạch, nhưng không ai cầm trong tay bản vẽ để dựng lại.
Đó là lý do án phạt vụ Leonard có ảnh hưởng vượt xa Los Angeles. Tiền đề để hệ thống trần lương đứng vững là 50 triệu USD phải đại diện cho đúng 50 triệu USD. Nếu một đội có thể nói với cầu thủ rằng chúng tôi trả anh 40 triệu, đừng lo, đối tác của chúng tôi sẽ lo thêm cho anh 20 triệu, thì trần lương coi như không còn, chỉ là một lời khuyên. Nếu Clippers quả thực làm vậy, liên đoàn không còn lựa chọn nào khác ngoài ra đòn nặng.
Thu nhập thương mại hợp pháp ngoài sân thì mang đến một bài toán khác. Polymarket sẵn sàng trả LeBron 15 triệu USD phí đại diện, có lẽ quả thực vì bản thân anh có giá trị thương mại đến vậy. Suốt hai mươi năm, các tập đoàn không tiếc tiền lớn chỉ để mượn danh tiếng của anh. Vậy phí đại diện thật dừng ở đâu, và khoản lương ngầm liên quan bóng rổ bắt đầu từ đâu? Thị trường dự đoán khiến câu hỏi này phức tạp hơn, vì những nền tảng này giao dịch chính các sự kiện xảy ra trong thế giới thể thao mà LeBron đang đứng.
Từ lâu, nỗi sợ lớn nhất của liên đoàn là có người bỏ tiền mua cầu thủ để làm trận giả. Nền kinh tế thể thao hiện đại lại đẻ ra vấn đề mới hỗn độn hơn: cầu thủ có thể hợp pháp kiếm lời từ nền tảng cá cược, còn các nền tảng ấy sống nhờ đám đông đặt cược vào màn trình diễn trên sân của cầu thủ. Quyền lợi tài chính mà chủ sở hữu đội nắm giữ từ lâu đã vượt xa phạm vi sân đấu. Gần như mọi người liên quan đều nắm thông tin đủ sức bẩy hướng đi của thị trường.
NBA đã dựng một hệ thống cực kỳ tinh vi để giới hạn cầu thủ kiếm được bao nhiêu khi ra sân. Clippers vừa nếm trải quyết tâm liên đoàn bảo vệ hệ thống ấy cứng đến mức nào.
Còn hợp tác giữa James và Polymarket thì báo trước: cuộc chiến bảo vệ nhằm vào trần lương rất nhanh sẽ lộ ra tầm nhìn hẹp.
Quy mô tiền ngoài sân đã lớn đến mức không thể làm ngơ. Số tiền ấy càng gần những người ở lõi giới, ranh giới giữa thu nhập trên sân và thu nhập thương mại ngoài sân càng khó tách bạch.
