16 năm trước, trước sự sắp xếp ép buộc của cục thể thao, Yao Ming đã đưa ra một lựa chọn ngoài dự liệu. Từ đó, ông đi một con đường hoàn toàn khác những người cùng thời.
Nếu không phải Liu Xiang vì chuyện “bố trí chỗ đứng” mà leo bảng tìm kiếm nóng của các nền tảng, những chuyện cũ của Yao Ming cũng chẳng nổi lại. Những năm sau khi giải nghệ, ông đang làm gì?
Chọn thế nào?
16 năm trước Yao Ming 31 tuổi. Có cầu thủ đến tuổi này vẫn còn thi đấu được, nhưng ông thì rõ ràng không thể.
Lý do rất đơn giản. Ông đã thi đấu ngần ấy năm, cơ thể sớm đã đầy vết thương, chân còn đóng không ít đinh thép.
Ai cũng biết việc ông giải nghệ là chuyện đã đóng đinh, nhưng không ai biết tiếp theo ông sẽ chọn thế nào.
Theo kinh nghiệm trước đây, cầu thủ xuất sắc như ông sau khi giải nghệ nhiều khả năng sẽ làm huấn luyện viên, đổi một thân phận khác để tiếp tục gắn với thi đấu.
Ngoài làm huấn luyện viên, ông còn một lựa chọn nữa: bước vào hệ thống nhà nước, làm một vị lãnh đạo liên quan đến thể thao.
Hồi đó môi trường dư luận không chặt như bây giờ. Cầu thủ có danh tiếng và thành tích như ông muốn vào cục thể thao không khó.
Gần như mọi cổ động viên đều tin ông chắc chắn sẽ vào hệ thống, dù chỉ giữ một chức danh cho có. Không ngờ ông lại không chọn như vậy.
Ông chọn tự do, sống cuộc đời sau giải nghệ theo ý mình. Chỉ là sau khi từ chối, không còn đường đổi ý.
Về lựa chọn của ông, bên ngoài lâu nay khá tranh cãi. Một bộ phận cổ động viên thấy ông đi sai, không nên từ chối công việc trong hệ thống.
Một bộ phận khác cho rằng ông có tiền nên làm theo ý, dựa vào việc mình không cần “bát cơm sắt”, đến chức lãnh đạo hữu danh vô thực ở cục thể thao cũng không muốn làm.
Còn có thuyết âm mưu nói ông không yêu nước. Vào hệ thống thì không thể sống ở nước ngoài, nên ông từ chối là để tiện di cư.
Há chẳng biết ngần ấy năm nay ông vẫn sống trong nước. Tin đồn ông di cư căn bản không có bằng chứng thực tế.
Tuy nhiên ông quả thực thường xuyên ra nước ngoài, không phải để hưởng thụ, mà để ở cạnh con gái. Con gái ông đang đi học ở nước ngoài.
Người nổi tiếng, ngôi sao cho con đi học nước ngoài là chuyện thường. Để con ra nước ngoài nhận một nền giáo dục khác không phải điều xấu.
Chỉ là nhiều người thích dùng “yêu nước” để trói buộc đạo đức, cứ cho rằng đi học nước ngoài là không yêu nước, sau này sẽ ở lại nước ngoài.
Nói cho cùng, con cái ra ngoài mở mang tầm mắt, sau này sống ở đâu cũng bớt được nhiều phiền phức. Người thường chỉ là không có điều kiện đó mà thôi.
Nỗi khổ của siêu sao
Dù con gái học ở nước ngoài, ông phải thỉnh thoảng sang ở cùng con, sự nghiệp sau giải nghệ của ông chủ yếu vẫn phát triển trong nước.
Lý do từ chối công việc trong hệ thống, một là tiện ra nước ngoài ở cùng con học, hai là không muốn bị trói bởi ngần ấy khuôn phép.
Dù chỉ là lãnh đạo hữu danh vô thực, ông vẫn phải gánh trách nhiệm, vẫn phải làm gương, thì làm hoạt động thương mại sẽ không dễ như vậy.
Quỹ Yao do ông sáng lập đã phát triển nhiều năm. Ông rất coi trọng. Nếu vào hệ thống, nhiều khả năng ông không quản được Quỹ Yao nữa.
Còn hoạt động thương mại, hợp đồng đại diện, và rất nhiều việc kinh doanh trong nước, ông đều khó nhận. Nhận rồi còn phải chia tiền ra, quả thực không đáng.
Vấn đề Liu Xiang đang đối mặt gần đây chính là vấn đề ông từng đối mặt. Chỉ là ông nhìn xa hơn Liu Xiang, đã chọn rời hệ thống từ trước.
Sau khi giải nghệ, ông sống rất kín tiếng. Có người nói ông từ chối công việc trong hệ thống nên thiếu độ xuất hiện.
Há chẳng biết đó là lựa chọn của chính ông. Ông không thích luôn phơi mình trước ống kính, mà muốn sống kín đáo, vững vàng cho tốt.
Khi có cơ hội phù hợp, ông cũng nắm lấy không do dự. Ví dụ Gala Xuân 2017, ông diễn tiết mục ở sân khấu phụ.
Ông chỉ là một cầu thủ, chẳng có tài lẻ gì, nhưng khán giả thích nhìn ông. Dù chỉ vẫy tay đơn giản, ông vẫn nhận được tràng vỗ tay.
Ông còn tích cực làm từ thiện. Nhiều cổ động viên không biết, từ 8 năm trước ông đã có tên trên “bảng từ thiện”.
Đó là bảng xếp hạng của một tạp chí chuyên ngành. Trong tất cả nhà từ thiện trên toàn Trung Quốc, ông đứng thứ bảy.
Với vận động viên, hạng bảy không phải thành tích tốt. Nhưng với một người thực lòng làm từ thiện, đó là sự công nhận.
Đến năm Olympic mùa đông Bắc Kinh, ông còn làm người cầm đuốc. Chỉ riêng điều đó cũng đủ thấy vị thế của ông vẫn còn, sức ảnh hưởng không mất.
Sống kín tiếng
Mấy năm nay ông rất ít xuất hiện trước công chúng. Đến nhiều cổ động viên cũng tò mò, sau giải nghệ Yao Ming rốt cuộc ở đâu.
Có người nói ông kiếm đủ tiền rồi, sớm đã di cư nước ngoài, ở biệt thự sang, sống cuộc đời người thường cả đời không với tới.
Có người nói ông không còn “giá trị bóng rổ”, giờ không làm cầu thủ, cũng không làm huấn luyện viên, chỉ lo đời tư.
Sự thật là ông chưa bao giờ rời lĩnh vực bóng rổ. Chỉ là thân phận của ông đặc biệt: hiện ông là người phụ trách Quỹ Yao.
Quỹ Yao là quỹ công ích do ông sáng lập, lĩnh vực chủ công chính là bóng rổ, thứ ông yêu nửa đời người.
Ngày trước ông đóng góp cho những người yêu bóng rổ, giờ cũng vậy, chỉ là đối tượng ông phục vụ đã đổi.
Quỹ Yao hiện nay chủ yếu giúp học sinh tiểu học và trung học, tạo điều kiện cho những em nhỏ yêu bóng rổ nhưng không có điều kiện.
Đúng như chính ông nói, coi trọng là một chuyện, cung cấp nguồn lực là chuyện khác, nên ông vẫn luôn làm việc thực.
Dù đã giải nghệ nhiều năm, giá trị thương mại cũng kém xa thời còn thi đấu, giờ ông vẫn nhận được những hợp đồng cao cấp.
Giữa năm nay, một hãng xe điện ra mắt mẫu xe mới, ông chính là người đại diện, và vẫn được thương hiệu công nhận.
Chủ tịch hãng này từng nói công khai, người đại diện của nhà mình nhất định phải lái xe của nhà mình, không thì dựa vào đâu mà nhận hợp đồng đại diện cả chục triệu?
Bình thường ông cũng ngồi chiếc xe mình đại diện. Chiếc xe ấy rất lớn, nhưng khi ông bước xuống, trông xe như nhỏ lại.
Trong đời thường, ông chẳng có chút khung siêu sao NBA nào. Xe ông ngồi chỉ là xe vài trăm nghìn nhân dân tệ, không phải xe sang. Vả lại, nhiều xe sang cũng “nhét” ông không vừa.
Khi đi lại, ông cũng không thích mang theo nhiều người giúp việc và trợ lý. Thường chỉ có tài xế và nhân viên đi cùng, lo những việc cần thiết, chứ không phải để chăm ông.
Bên ngoài đều tò mò giờ mỗi năm ông kiếm được bao nhiêu. Nếu lời chủ tịch hãng xe là thật, thì chỉ riêng tiền đại diện, ông đã hơn chục triệu nhân dân tệ một năm.
Còn kế hoạch tương lai, ông không tiết lộ nhiều. Ở giai đoạn này, ông chỉ muốn làm tốt Quỹ Yao, ổn định chỗ đứng cho những đứa trẻ yêu bóng rổ, làm đôi cánh cho các em.
Ngoài ra, ông còn phải ở bên gia đình. Nhất là con gái đã học nhiều năm ở nước ngoài, đến nay vẫn chưa có mối quan hệ ổn định, cũng là người ông cần lo và chăm.